در سالهای آخر قرن بیستم پدیده وبلاگنویسی شیوع زیادی پیدا كرد و به تدریج به كشورهای مختلف در سراسر جهان كشیده شد. گسترش وبلاگنویسی زمانی شدت یافت كه سایتهای بزرگی ارائه خدمات رایگان به وبلاگنویسان را آغاز كردند. سایت بلاگر (http://blogger.com) پیشگام ارائه خدمات در این زمینه است. در سال 1999 شركت پیرا لبز سایت بلاگر را راهاندازی كرد كه به سرعت شهرت پیدا كرد. این سایت به كاربرانش یك دامنه فرعی رایگان در سایت بلاگسپات میدهد و از آن پس از طریق ویرایشگر بلاگر كاربران میتوانند مطالب خود را در نشانی انحصاری خود در اینترنت منتشر كنند. به تدریج سایتهای دیگری خدمات وبلاگنویسی را آغاز كردند. برخی از كارشناسان ایرانی این حوزه تلاش كردند قالبهای انگلیسی این وبلاگ را برای استفاده كاربران فارسیزبان آماده كنند اما دیری نگذشت كه سایتهای ایرانی خود خدمات وبلاگنویسی به فارسیزبانان را بر عهده گرفتند. اكنون سرویسهای گوناگون وبلاگنویسی خارجی و ایرانی در حال رقابتند اما خدمات بلاگر از برخی جنبهها همچنان منحصر به فرد است و دیگر سایتها هنوز موفق نشدهاند تمام تواناییهای این سایت را به طور كامل پوشش دهند. در سال 2003 گوگل این سایت را خریداری كرد و به محصولات متعدد خود افزود. یك سال پس از آن شركت گوگل سایت پیكاسا را كه در زمینه میزبانی عكسهای كاربران اینترنت فعالیت میكرد خریداری كرد و افزوده شدن این امكان به مجموعه گوگل، به كاربران بلاگر این امكان را داد كه عكس هم در وبلاگشان قرار دهند. در این یادداشت برخی از قابلیتهای این سرویس محبوب وبلاگنویسی را مرور میكنیم.
امكانات زبان فارسی
زبان فارسی چند سالی است كه به نرمافزار بلاگر افزوده شده است و كاربران فارسیزبان در استفاده از وبلاگ و همین طور قالبهای آن مشكلی در حوزه زبان ندارند، اگرچه ممكن است برخی معادلها برای همه كاملاً مانوس نباشد. برای استفاده از سرویس بلاگر نیاز به یك حساب كاربری گوگل است، یعنی اگر شما از جیمیل یا گودر استفاده میكنید، نیاز به ایجاد حساب كاربری جدید نیست و با همان حساب میتوانید وبلاگنویسی در بلاگر را آغاز كنید. با هر حسابی میتوانید چندین وبلاگ مختلف بسازید و محدودیتی در این زمینه وجود ندارد. آدرسی كه شما برای وبلاگتان انتخاب میكنید به ابتدای آدرس (blogspot.com) افزوده میشود.
مدیریت نظرات خوانندگان
در سالهای اولیه پیدایش وبلاگها، فرض بر این بود كه وبلاگها باید بخش نظرات خوانندگان را آزاد بگذارند تا بازدیدكنندگان هر چه دوست دارند بنویسند. به تدریج این مساله باعث بروز مشكلاتی شد. بازدیدكنندگانی پیدا شدند كه با نامهای مستعار برای اهانت به دیگران از بخش نظرات وبلاگهای پربیننده استفاده میكردند یا علیه دیگران افشاگری میكردند. علاوه بر این نرمافزارهایی طراحی شد كه به شكار صفحه پیامهای وبلاگها و سایتها میرفتند و به صورت عمده تبلیغات تجاری خود را در آنجا درج میكردند. با این وضعیت بخش نظرات وبلاگ با مشكلی جدی روبهرو شد. در ابتدا وبلاگها این امكان را به كاربر میدادند كه تصمیم بگیرد وبلاگش بخش نظرات داشته باشد یا نه. با پیشرفتهای جدیدتر اكنون اغلب وبلاگها و از جمله بلاگر امكان مدیریت پیامها را فراهم كردهاند. در صورتی كه مدیر وبلاگ نخواهد پیامها خود به خود منتشر شوند، میتواند وبلاگش را تنظیم كند كه پیامها را پس از مشاهده و در صورت صلاحدید منتشر كند.
وبلاگنویسی گروهی
در بخش مجوزهای وبلاگ مدیر وبلاگ میتواند دوستانش را دعوت به همكاری در همان وبلاگ كند. مدیر هر وبلاگ میتواند به دیگران اختیاراتی بدهد كه بتوانند مستقیماً با حساب كاربری خودشان وارد بلاگر شوند و مطالب جدید بگذارند یا مطالب دیگر را ویرایش كنند. این اختیارات در دو سطح نویسنده و مدیر تعریف شده است. وبلاگنویسی گروهی بسیار مرسوم است. كسانی كه اهداف مشتركی را دنبال میكنند یا عضو گروه مشتركی هستند، داشتن یك وبلاگ گروهی برایشان بسیار مناسب است. البته مدیریت اینگونه وبلاگها معمولاً خیلی ساده نیست و مشكلاتی پیش میآید. برای دورهای كوتاه و هدفی كوتاهمدت وبلاگهای گروهی مناسباند اما تداومشان دشوار است و پس از مدتی گروه نویسندگان عملاً به یك نویسنده تقلیل پیدا میكند.
انتشار زمانبندی شده
گاهی اوقات چندین مطلب را آماده كردهاید و نمیخواهید تمام مطالب را همزمان منتشر كنید. بلاگر گزینهای با عنوان انتشار برنامهریزی شده دارد. پس از ذخیره كردن مطلب در وبلاگ، شما تاریخ انتشار هر مطلب را جداگانه مشخص میكنید. پس از آن بدون آنكه به بلاگر مراجعه كنید، مطالب ذخیرهشده در زمان تعیین شده منتشر شده و به صفحه اول منتقل میشود. اگر مقالهای را در سه قسمت تهیه كردهاید بهتر است قسمت اول را همان زمان منتشر كنید و قسمتهای بعدی را هر كدام به فاصله یك روز منتشر كنید تا در مدت زمان بیشتری وبلاگتان به روز باشد و خوانندگانی هم كه به وبلاگتان مراجعه میكنند از خواندن یادداشت طولانی خسته نشوند.
افزودن ابزارهای پیشرفته
پس از انتخاب نام برای وبلاگ معمولاً كاربران باید یك قالب خاص را انتخاب كنند. در بلاگر قالبهای متنوعی وجود دارد كه بسته به نوع كاربرد وبلاگ و سلیقه كاربر انتخاب میشوند. پس از آن جزییات مختلف قالب جدید اعم از رنگها و اندازه و نوع فونتهای مختلف قابل تغییر هستند. تنظیمات بخشهای مختلف در بلاگر با ماوس صورت میگیرد. به این معنی كه هر جزیی را كه میخواهید جابهجا كنید با ماوس میگیرید و در جایی كه میخواهید قرار میدهید. (در بقیه نرمافزارها تغییر قالب با نوشتن كدهای مخصوص صورت میگیرد كه به اطلاعات فنی نیاز دارد.) برای وارد شدن به این قسمت باید به بخش «طرح» از تنظیمات وبلاگ بروید. علاوه بر جابهجا كردن و حذف بخشهای موجود میتوانید ابزارهای پیشرفتهای را هم به وبلاگ اضافه كنید. برای افزودن ابزار جدید با توجه به جایی كه میخواهید ابزار را قرار دهید، گزینه «افزودن ابزار جدید» را از همان قسمت انتخاب كنید. متن، عكس یا كلیپ خاصی را از دیگر سایتها میتوانید در وبلاگتان بگذارید. كادر جستوجوی سفارشی گوگل نیز از ابزارهای مفیدی است كه میتوانید به كار ببرید.
برای هر یك از شبكههای اجتماعی مختلف نیز ابزارهایی وجود دارد كه با نصب آن در وبلاگتان میتوانید با دوستانتان در آن شبكهها ارتباط برقرار كنید. عناوین خبری یا فید سایتها و وبلاگها گزینه محبوب دیگری است كه مورد استفاده وبلاگنویسان قرار میگیرد. با این ابزار با وارد كردن آدرس آراساس سایتهای دلخواه آخرین مطالب این سایتها در دیواره وبلاگ شما خود به خود نمایش داده میشود. با این ابزار هم مطالب این سایتها را با خوانندگان به اشتراك میگذارید و هم از به روز شدن آنها بدون مراجعه به سایتشان مطلع میشوید. اگر كاربر گودر باشید میتوانید با گذاشتن نشانی پوشه مطالب اشتراكیتان در دیوار وبلاگ مطالب منتخب گودر را در معرض دید خوانندگان وبلاگ قرار دهید. قرار دادن ابزارهای گوناگون بدیاش این است كه صفحه شما را سنگینتر میكند، بنابراین در استفاده از این ابزارها زیادهروی نكنید. البته خوبی افزودن ابزارها هم این است كه اگر خودتان مطلب جدیدی نداشته باشید، مطالب افزونهها عموماً تغییر میكند و در نتیجه خواننده وبلاگ در هر صورت با مراجعه به وبلاگ شما با مطالب جدیدی روبهرو خواهد شد و صفحه شما تكراری نخواهد بود.
به روز كردن از راه دور با ایمیل
یكی از قابلیتهای جالب بلاگر این است كه شما میتوانید بدون مراجعه به سایت، وبلاگتان را بهروز كنید. در بخش تنظیمات قسمتی با عنوان ایمیل/ موبایل وجود دارد. در بخشی از آن كه مربوط به ارسال از طریق ایمیل میشود، ابتدا باید ایمیلی شبیه به ایمیل خودتان، اما در سایت بلاگر ایجاد كنید. نام كاربری شما با یك كلمه جدید كه شما انتخاب میكنید تركیب میشود (افزودن این كلمه در واقع نوعی رمز است كه دیگران از آدرس این ایمیل خاص باخبر نشوند) و به این ترتیب ایمیل مقصد مطالب وبلاگتان مشخص میشود. پس از تعیین این ایمیل، شما مشخص میكنید بلاگر با مطالب دریافتی از طریق ایمیل چگونه برخورد كند: بلافاصله منتشر كند یا به صورت پیشنویس در وبلاگ ذخیره كند تا پس از مراجعه شما به بلاگر و احیاناً ویرایش آن منتشر شود. توجه داشته باشید كه موضوع ایمیل (subject) عنوان مطلب در وبلاگ در نظر گرفته میشود و متن ایمیل شما متن مطلب جدید وبلاگ خواهد شد. در صورتی كه خواننده وبلاگ هم از طریق خبرخوان مطالب وبلاگ را بخواند، در حقیقت نه نویسنده وبلاگ و نه خواننده وبلاگ هیچ كدام صفحه اصلی وبلاگ را نمیبینند و البته اطلاعات مبادله میشود. در همان صفحه بخش دیگری با عنوان اطلاعرسانی (notifications) وجود دارد. در این بخش فهرست ایمیل كسانی را كه دوست دارید از بهروز شدن وبلاگ باخبر شوند، وارد میكنید. هر زمان كه وبلاگ بهروز شود یك نسخه از مطلب جدید به آدرس ایمیلها فرستاده میشود. در وبلاگهای گروهی قرار دادن ایمیل تمام نویسندگان لازم به نظر میرسد، به این دلیل كه دستكم همه نویسندگان از مطالب جدید وبلاگ باخبر شوند.
افزودن صفحات جدید
بلاگر علاوه بر صفحه اصلی و صفحات مربوط به بایگانی مطالب، اجازه ایجاد چندین صفحه ثابت دیگر را هم به مدیر وبلاگ میدهد. این صفحات مطالب ثابتی هستند كه با افزودن مطالب جدید تغییر نمیكنند. صفحه معمول بسیاری از وبلاگها و سایتها صفحه «درباره ما» است كه در آن توضیحاتی در مورد محتوای وبلاگ، گردانندگان و اهداف سایت ارائه میشود. صفحات دیگری نظیر تاریخچه نیز گاهی لازم است. اگر سازمانی غیرانتفاعی باشد، اسناد سازمانی هر كدام صفحه ثابت نیاز دارند. شركتهای تجاری به صفحاتی نظیر نشانی و آدرس و صفحه درج فهرست گواهینامههای گوناگون نیاز دارند. این صفحات به طور جداگانه توسط كاربر ویرایش و آماده میشود و لینك مربوط به هر كدام از این صفحات در صفحه اصلی وبلاگ قرار میگیرد.
دنبالكنندگان وبلاگ
نمایش كسانی كه وبلاگ شما را دنبال میكنند، یعنی كسانی كه از طریق گودر یا خود بلاگر از بهروز شدن مطلبتان باخبر میشوند، از ویژگیهای جدید سرویسهای وبلاگی است. با افزودن این بخش به وبلاگ بازدیدكنندگان ثبتنام میكنند. معمولاً با آیدیهای سرویسهای مختلف میتوان در وبلاگ ثبت نام كرد. آیدیهایی كه مانند حساب كاربری گوگل دارای عكس خاصی باشند، در دیوار وبلاگ ظاهر میشوند. بنابراین با افزودن این بخش تصاویر علاقهمندان به هر وبلاگ در صفحه اصلی دیده میشود.
ابزارهای بیرونی بلاگر
علاوه بر امكاناتی كه در خود بلاگر وجود دارد ابزارهای دیگری هم برای تسهیل در وبلاگنویسی در بلاگر وجود دارد كه بر روی برنامههای دیگر نصب میشود. از آن جمله در مجموعه ابزارهای گوگل ابزاری با نام «این را در وبلاگ بگذار» (!Blog This) وجود دارد كه بر روی مرورگر اینترنتی نصب میشود و هر زمان كه شما با صفحه جالبی در اینترنت روبهرو شوید با یك كلیك مطلب دلخواه را به وبلاگ منتقل میكنید. در مجموعه مایكروسافت آفیس افزونهای برای سرویسهای وبلاگنویسی وجود دارد كه بلاگر را هم پشتیبانی میكند و با استفاده از آن فایلها را مستقیماً میتوان در وبلاگ ذخیره كرد. بخش دیگر گوگل به نام گوگلداكس كه به نوعی آفیس آنلاین محسوب میشود، امكان انتقال مطالب به بلاگر را فراهم كرده است. اخیراً امكان مشخص كردن مكان در وبلاگ نیز فراهم شده است، پیش از این، زمان انتشار هر مطلب در وبلاگ مشخص میشد، اكنون با استفاده از نرمافزارهای جغرافیایی گوگل امكان تعیین مكان هر مطلب وبلاگ نیز فراهم شده است.
وبلاگنویسان حرفهای معمولاً پس از مدتی سرویسهای رایگان را رها میكنند و دامنهای اختصاصی برای خودشان ثبت میكنند. وبلاگهای رایگان نه هزینه ثبت دامنه دارند و نه هزینه میزبانی و نگهداری. برای طراحی سایت هم اگر از قالبهای آماده استفاده شود، هزینهای دربر ندارد، با این حال دو دلیل مهم برای ارتقای وبلاگنویسی به سایتهای مستقل وجود دارد، یكی اینكه آدرس اختصاصی نیاز دارند و نمیخواهند نامی از سایتی دیگر در آدرسشان باشد و دوم اینكه محدودیتی در استفاده از امكانات و فضای سایت نمیخواهند داشته باشند. در سرویسهای رایگان بارگذاری تصاویر و فایلهای مختلف با محدودیتهایی روبهروست و در طراحی صفحات هم محدودیتهای زیادی وجود دارد.
علاوه بر این برخی از سرویسهای وبلاگنویسی، به ویژه سرویسهای ایرانی، تبلیغات را هم به وبلاگ اضافه میكنند. از سوی دیگر دامنه اختصاصی هزینه ثبت دامنه، میزبانی و طراحی سایت را در پی دارد. ضمن اینكه با وجود پرداخت همه این هزینهها ممكن است باز هم كار كردن با سایت اختصاصی به راحتی استفاده از وبلاگهای رایگان نباشد. بنابراین اگر برایتان آدرس سایت اهمیت زیادی ندارد به سرویسهای رایگان اكتفا كنید، اگر هم اصرار دارید آدرس اختصاصی داشته باشید و چندان با اینترنت آشنا نیستید، باز هم بهتر است مدتی سرویسهای رایگان را تجربه كنید و با برخی از مفاهیم اینترنتی آشنا شوید و سپس در صورت نیاز به دامنه اختصاصی خودتان نقل مكان كنید.
نوشتههای مربوط:
- خدماتدهندگان وبلاگ فارسی
- بایگانی اینترنت
- مركز رواندرمانی
- مطالبتان را در اینترنت مدیریت كنید
- در مسیر سیلاب دادهها
- سایت فارسی «اینك فلسفه»
- دانشنامه فلسفه استنفورد
- با صدای بلند یاد بگیرید
- فیلسوفان به پرسشهای شما جواب میدهند
- جعبه ابزار وب گوگل
- مدرسه طراحی وب
- كنسرسیوم جهانْوب
- هفتخوان راهاندازی سایت در چند ساعت
- كتابها را در سايت ورق بزنيد
- دستور ساخت برای همه چیز
- چی چطور كار میكند
- ابزارهای مفید گوگل
- بزرگترین تالار مطالعه جهان
- گيگاپديا؛ بزرگترين مرجع كتابهای اينترنت
- راههای افزایش سرعت هنگام كار با اینترنت
- لولو كتابتان را چاپ میكند
- لقب شما چیست؟
- گسترش انديشههاي ارزشمند
- دكه روزنامهفروشی دیجیتال
- پایگاه اطلاعرسانی حوزه رسانه و علوم ارتباطات
- پاتوقی برای مستندسازان ایرانی
- آثار سینمایی خود را ثبت كنید
- كپی لِفت چیست
- آینده پرابهام مالكیت معنوی
- وولفرام آلفا؛ معجزه قرن بيست و يكم
- نسخه جديد اپرامينی
- پروجكت سينديكيت؛ باشگاه تحليلگران، صاحبنظران و مفسران جهان
- تلفظ نامتان را در اينترنت ثبت كنيد
- سفر جغرافیایی تاریخی
- وبگردی با گودر
- پروز؛ پاتوق مترجمان دنیا
- امکانات تازه در جیمیل
- تجربهی ویکیپدیایی
- قاضی به روایت وبلاگ
- دربارهی وبلاگ فرهنگ و سه نقطه
- شرارتهای مجازی
- دربارهی فیلترینگ هوشمند اسم من
- فیلتر شدن یا نشدن، مسأله این است
- آغاز برگردان
