ترادوس، جانشين يا دستيار مترجمان؟
Feed در روز یکشنبه 11 مهر 89 ساعت 11:45
http://eskafi.com/

یكی از وظایف اصلی كامپیوترها كمك كردن به كاربر در زمینه زبان‌های خارجی است. برنامه‌های فرهنگ لغت دوزبانه یكی از محبوب‌ترین برنامه‌های كاربران كامپیوتر هستند كه تقریباً در همه كامپیوترها دیده می‌شوند. این برنامه‌ها با وارد كردن كلمه بلافاصله مدخل دلخواه‌ را نمایش می‌دهند و از این طریق باعث صرفه‌جویی در وقت و انرژی كاربر می‌شوند. به تدریج كه این برنامه‌ها توسعه یافتند در متن‌های اینترنتی دیگر نیاز به وارد كردن كلمه هم نبود و با كلیك كردن روی هر كلمه معنای آن در پنجره‌ای جداگانه نمایش داده می‌شود، از جمله فرهنگ لغت‌های نرم‌افزاری كه با یك كلیك روی كلمات معنا را به دست می‌دهند، نرم‌افزار فرهنگ آكسفورد جنی و نرم‌افزار بابیلان است. البته بابیلان این ویژگی جالب توجه را هم دارد كه می‌تواند مدخل مورد نظر را در چندین فرهنگ متفاوت جست‌وجو كند و نتیجه را نمایش دهد. برخی مرورگرهای اینترنتی نظیر گوگل‌كروم اكنون معادل كلمات را با كلیك روی صفحه مرورگر نشان می‌دهند.

پس از ارائه نرم‌افزارهای فرهنگ لغت، نرم‌افزارهای ترجمه متن پا به میدان گذاشتند. اساس كار بسیاری از این نرم‌افزارها بررسی زبان‌شناختی واژه‌ها و جملات و یافتن معادل‌های مناسب از فرهنگ لغت از پیش تهیه‌شده است. نتیجه كار این نرم‌افزارها عموماً نیاز به ویرایش دارد و گاهی صرفاً برای آشنا كردن كاربر با موضوع كلی متن به كار می‌آید و ترجمه دقیق و مناسبی نیست. اكنون دو دهه است كه نسل دیگری از نرم‌افزارهای ترجمه با شیوه متفاوتی كار خود را آغاز كرده‌اند. این نرم‌افزارها بر مبنای «حافظه ترجمه» عمل می‌كنند. معروف‌ترین این نرم‌افزارها اس‌دی‌ال‌ ترادوس، وردفست، دژاوو و اُمگا تی هستند. از میان موارد فوق اس‌دی‌ال ترادوس معروف‌تر از بقیه است و بعد از آن احتمالاً وردفست قرار دارد كه مترجمان زیادی در سراسر دنیا از آن استفاده می‌كنند. در اینجا قابلیت‌های نرم‌افزار ترادوس را بررسی می‌كنیم.

مبنای كار با نرم‌افزارهایی شبیه ترادوس بر این اساس است كه هر چه متون ترجمه‌شده بیشتری در دسترس باشد، بر مبنای اطلاعات آن ترجمه‌ها ترجمه بهتر خواهد شد. بنابراین كاربر باید حافظه‌ای از ترجمه‌ را وارد نرم‌افزار كند، به این ترتیب كه متن مبدأ و مقصد را در قالب‌های خاصی كه نرم‌افزار تعیین می‌كند، مثل پی‌دی‌اف یا ورد وارد نرم‌افزار می‌كند (این نرم‌افزار از قالب‌های آفیس، ادوبی و دیگر قالب‌های رایج گرافیكی پشتیبانی می‌كند)، سپس ارتباط میان اجزای متن را مشخص می‌كند. با استفاده از جمله‌بندی متن، نرم‌افزار تا حدودی اجزای ترجمه را تشخیص می‌دهد، اما عموماً لازم است كه مترجم رابطه درست میان جملات مبدأ و مقصد را مشخص كند. در بخش دیگری از نرم‌افزار بانك ترجمه اصطلاحات وجود دارد كه كاربر حین كار با نرم‌افزار آن را كامل می‌كند. هرچه این اطلاعات بیشتر باشد، نرم‌افزار ترادوس برای متن‌های جدید كمك بیشتری به كاربر خواهد كرد. از آنجا كه حافظه ترجمه برای هر كاربری متفاوت است، پاسخ‌هایی كه نرم‌افزار هر كاربر می‌دهد با دیگری متفاوت خواهد بود. درست همان طور كه مترجمان مختلف بنا به تجربه و دانش مختلفی كه دارند برای متن‌های یكسان، ترجمه‌های مختلفی را ارائه خواهند كرد. طبیعی است كه هر مترجمی كه تجربه بیشتری داشته باشد و متن‌های شبیه به آن را پیشتر ترجمه كرده باشد، ترجمه بهتری ارائه خواهد داد. ترادوس هم هرچه حافظه غنی‌تر از متون ترجمه‌شده داشته باشد و هر چه متن جدید به متون قبلی شبیه‌تر باشد، پاسخ بهتری به كاربر می‌دهد. اگر كاربری حافظه ترجمه ترادوس را از متون اقتصادی پر كند، طبیعی است ترادوس در همین زمینه رشد خواهد كرد و متن‌های اقتصادی را قابل‌ قبول‌تر از بقیه متون ترجمه خواهد كرد. امروزه بسیاری از مترجمان حرفه‌ای از این نرم‌افزار در ترجمه‌هایشان كمك می‌گیرند. سازندگان نرم‌افزار ترادوس معتقدند 60 درصد مترجمان حرفه‌ای دنیا كاربر این نرم‌افزار هستند.

شركت ترادوس را در سال 1984 یوشن هومل و ایكو نیفوسن در اشتوتگارت آلمان تاسیس كردند. در اواخر دهه 1980 تولید نرم‌افزار ترجمه را آغاز كردند و نخستین نسخه‌های ویندوزی این برنامه را در اوایل دهه 1990 ارائه كردند كه دو جزء اصلی داشت؛ مالتی‌ترم و وركبنچ در سال 1997 در پی تصمیم شركت مایكروسافت برای استفاده از این نرم‌افزار در ترجمه نرم‌افزارهای خود و محلی كردن آنها، این شركت رشد قابل ملاحظه‌ای كرد و در انتهای دهه 1990 در زمینه نرم‌افزارهای ترجمه شهرت بسیاری یافت و از رقیبان خود پیشی گرفت. در سال 2005 شركت اس‌دی‌ال امتیاز این نرم‌افزار را خریداری كرد و آن را به مجموعه محصولات خود افزود. این شركت در زمینه ترجمه به زبان‌های گوناگون فعالیت می‌كند. با توجه به همكاری دوجانبه این شركت و مایكروسافت، نرم‌افزار ترادوس سازگاری كاملی با نرم‌افزارهای مایكروسافت و از جمله آفیس دارد و روی نسخه‌های مختلف سیستم عامل ویندوز راه‌اندازی می‌شود.

در مواجهه با نرم‌افزارهای ترجمه متن به ویژه نرم‌افزار پیچیده و پیشرفته‌ای چون ترادوس این پرسش مطرح خواهد شد كه آیا چنین نرم‌افزارهایی ممكن است در آینده جایگزین مترجمان شوند؟ با توجه به اینكه این نرم‌افزار اساساً بر پایه حافظه ترجمه است، قاعدتاً‌ بی‌نیاز از مترجمان نیست، بلكه می‌تواند مترجم را برای ترجمه‌های بعدی یاری كند. از سوی دیگر این نرم‌افزارها در مواجهه با متون پیچیده ادبی یا تخصصی به نظر نمی‌رسد چندان كارایی داشته باشند. این گونه متن‌ها علاوه بر تجربیات مترجم، نیاز به خلاقیت بالایی هم دارند كه بعید به نظر می‌رسد نرم‌افزارها واجد آن باشند. گرچه نوع كمكی كه این نرم‌افزارها می‌كنند بستگی به نوع متن‌های ترجمه‌شده حافظه ترجمه دارد، اما این نرم‌افزارها در ترجمه متن‌هایی كه ساختارهایی ساده دارند كارآمدترند. در حقیقت به جای آنكه این نرم‌افزار رقیب مترجمان باشد، دستیاری است كه كار آنان را تسریع می‌كند. استفاده از این نرم‌افزار حین ترجمه به كاربر كمك می‌كند برای یافتن معادل‌های یك كلمه یا اصطلاح جدید به حافظه ترجمه نرم‌افزار رجوع كند. این نرم‌افزار به سرعت معادل‌هایی را كه پیشتر در متن‌های مختلف به كار رفته است، با نشان دادن متن مبدأ و مقصد در اختیار مترجم می‌گذارد. علاوه بر این برای تطبیق متن‌های ترجمه‌شده نیز این نرم‌افزار ابزارهای مفیدی دارد. با ارائه متن اصلی و ترجمه‌شده، نرم‌افزار ترادوس تلاش می‌كند اجزای ترجمه را مشخص كند و با مشخص شدن جزییات ترجمه، مترجم اگر جایی جمله‌ای را ترجمه نكرده باشد یا اینكه بخش‌هایی را افزوده باشد، اطلاع پیدا می‌كند. این نرم‌افزار برای كسانی مفید واقع می‌شود كه حجم قابل توجهی از متون ترجمه‌شده را در اختیار دارند. یا باید كاربر مترجم باسابقه‌ای باشد و البته متن‌های الكترونیكی مبدأ و مقصد ترجمه را در اختیار داشته باشد یا اینكه صاحب انتشاراتی باشد كه در زمینه ترجمه سابقه زیادی دارد و كتاب‌های متعددی را ترجمه كرده است. قاعدتاً این نرم‌افزار كمك زیادی به دارالترجمه‌ها نیز خواهد كرد و با توجه به حجم زیاد متون ترجمه‌شده در این موسسات حافظه ترجمه نیز به سرعت رشد خواهد كرد و در نتیجه نرم‌افزار ترادوس ترجمه‌های بعدی را مفیدتر و سهل‌تر انجام خواهد داد.

كار كردن با نرم‌افزار ترادوس چندان ساده نیست. برنامه‌های متفاوتی در این مجموعه وجود دارند كه با یكدیگر در ارتباط هستند و اطلاعات را با یكدیگر مبادله می‌كنند. در سایت مربوط به این نرم‌افزار (http://trados.com) فایل‌های راهنما و پاسخ به پرسش‌های رایج ارائه شده است. برای كار با این نرم‌افزار دوره‌های آموزشی نیز پیش‌بینی شده كه پس از گذراندن هر دوره ویژه‌ای مدرك خاصی نیز اعطا می‌شود.

در سایت این شركت خدمات ترجمه نیز تا حدودی ارائه می‌شود. در بخش ترجمه متن از زبان‌های مختلف به زبان‌های مختلف ترجمه می‌شود. جالب توجه این است كه زبان متن مبدأ را سایت ‌شناسایی می‌كند (البته فارسی و عربی را ظاهراً یكسان در نظر می‌گیرد)، متن‌های به زبان فارسی را به راحتی به زبان‌های دیگر ترجمه می‌كند و نسبت به ترجمه‌های آنلاین موجود در اینترنت، ترجمه قابل قبولی ارائه می‌دهد. علاوه بر ترجمه نرم‌افزاری برای برخی از زبان‌ها ترجمه از طریق آدم نیز انجام می‌گیرد كه در مورد زبان فارسی این گزینه فعال نیست. در همان بخش صفحات اینترنت نیز ترجمه می‌شود كه البته زبان‌های خاصی در این بخش فعالند. این سایت بخش ترجمه حرفه‌ای نیز دارد كه با مشخص كردن زبان مبدأ و مقصد و ارسال متن باید قیمت پیشنهادی هم مشخص شود تا كارشناسان این سایت احتمالاً با استفاده از نرم‌افزار ترادوس كار ترجمه را انجام دهند.

محصول دیگری كه شركت اس‌دی‌ال در زمینه ترجمه ارائه كرده است، مترجم گفت‌وگوهای آنلاین یا چت است. از این نرم‌افزار می‌توان حین گفت‌وگو با كاربران خارجی استفاده كرد كه البته در مسنجرهای AIM و AOL قابل استفاده است و زبان‌های محدودی را هم پشتیبانی می‌كند كه زبان فارسی در میان آنها نیست. سایت این شركت بخش دیگری نیز دارد كه در زمینه آموزش زبان‌های خارجی فعالیت می‌كند. نرم‌افزار ترادوس با توجه به خدمات قابل توجهی كه ارائه می‌دهد گران‌قیمت است، اما مثل اغلب نرم‌افزارهای گران‌قیمت، نسخه‌های تغییریافته‌ای از این نرم‌افزار هم در اینترنت پیدا می‌شود كه بدون پرداخت هزینه‌ای قابل استفاده است.